Wszystko o żelazie

Kiedy pytałam jakiś czas temu wszystkich moich odbiorców na facebooku, co ich przeraża w żywieniu dzieci, niedobory były jednym z częściej pojawiających się odpowiedzi.

Żelazo jest tym mikroelementem, na który należy zwrócić szczególną uwagę.

 

Począwszy od urodzenia dziecko wchodzi w okres szybkiego wzrastania co sprawia, że zapotrzebowanie na żelazo u niego jest stosunkowo duże.

Rodzimy się z pewną pulą zapasową żelaza, ale zapasy tego pierwiastka kończą się około 4- 6 miesiąca życia. Dlatego jest niezwykle ważne dopilnowanie, aby jego zapasy były stale odbudowywane.

 

Pula żelaza zawarta organizmie w około 75% znajduje się w hemoglobinie oraz innych aktywnych związkach jak enzymy łańcucha oddechowego, transferyna, pozostała część stanowi pulę zapasową (ferrytyna, hemosyderyna).

Zasoby żelaza z jakimi rodzi się dziecko zależne są od wielu czynników, ale wybijające są czas trwania ciąży oraz masa urodzeniowa dziecka. Jeśli więc dziecko urodziło się przedwcześnie, jeśli miało masę poniżej 2000-2500 g,  to takie dzieci już od urodzenia są w grupie ryzyka.

 

Trzy główne grupy przyczyny niedoboru żelaza u dzieci to:

– wzrost zapotrzebowania na żelazo;

– niedostateczna podaż żelaza w diecie;

– nadmierne straty żelaza w organizmie.

 

U dzieci powyżej pierwszego roku życia najczęstszą przyczyną niedoboru tego pierwiastka jest zbyt mała podaż powiązana ze wzrastającym zapotrzebowaniem na żelazo, wynikającym z szybkiego wzrostu i intensywnego rozwoju psychomotorycznego.

 

U młodszych dzieci karmienie piersią zaspokaja zapotrzebowanie na ten pierwiastek przez pierwszych maksimum 6 miesięcy, mleko kobiece jest produktem, z którego bioprzyswajalność żelaza wynosi blisko 50%,  nie ma drugiego takiego produktu. Karmienie mlekiem modyfikowanym również zapewnia odpowiednią podaż żelaza, ponieważ produkty te są wzbogacane w ten pierwiastek.

 

ZAPOTRZEBOWANIE NA ŻELAZO W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU DZIECKA
1-3 rok życia 7 mg/dobę
4-8 r.ż. 10mg/d
9-13 r.ż. 8 mg/d
14-18 r.ż. chłopcy 11 mg/d
dziewczęta 15 mg/d

 

Najczęstsze objawy niedoboru żelaza i niedokrwistości z niego wynikającej.

U dzieci ze zbyt małą pulą żelaza w organizmie występować może: upośledzone, spaczone łaknienie, mogą być one niechętne do jedzenia, język malucha z niedoborami żelaza robi się gładki bez  brodawek językowych, czasem jest to tak zwany język geograficzny, na którym pojawiają się place bez  brodawek (niczym gładkie wyspy). U malucha mogą się pojawić również objawy skórne jak suchość skóry, łamliwość paznokci, wypadanie włosów. W przypadku gdy doszło do niedokrwistości z niedoboru żelaza pojawia się bladość skóry i błon śluzowych, senność, zaburzenia koncentracji, większą męczliwość oraz bóle i zawroty głowy.

 

Dlatego jeśli tylko zauważysz u swojego dziecka, którykolwiek z objawów zgłoś się do swojego pediatry, by porozmawiać z nim i wykluczyć ewentualne niedobory.  Lekarz może zlecić przeprowadzenie badań krwi. Już w badaniu morfologii z ferrytyną i białkiem CRP można w sposób jednoznaczny określić istnienie niedoboru żelaza i niedokrwistości z niedoboru żelaza. Oznaczenie stężenia żelaza dostarcza mało użytecznych informacji na temat statusu żelaza w organizmie, z powodu zmienności dobowej oraz wpływu wielu czynników na wynik, z tego powodu to badanie nie jest zalecany w diagnostyce niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Według stanowiska ESPGHAN  [Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci] nie ma potrzeby powszechnej suplementacji żelaza, decyzję o jej włączeniu podejmuje lekarz na podstawie grupy ryzyka oraz wyników badań.  

 

Suplementacja i leczenie dziecka z niedoborem żelaza zwykle dwa-trzy miesiące.

 

CZYNNIKI RYZYKA NIEDOBORU ŻELAZA I NIEDOKRWISTOŚCI Z NIEDOBORU Fe
  • małe spożycie produktów mięsnych
  • małe spożycie produktów wzbogaconych w żelazo
  • duża >500-600 ml/dobę wczesna podaż mleka krowiego
  • wcześniactwo
  • mała masa urodzeniowa poniżej 2000-2500g
  • problemy z karmieniem, niedostateczne przyrosty masy ciała
  • wyłączne karmienie piersią >6 miesiąca życia, bez wprowadzania produktów zawierających żelazo
  • płeć męska

 

Gdzie w takim razie szukać żelaza, w jakich produktach, by nie dopuścić do sytuacji niedoboru tego pierwiastka w organizmie?  

 

W przyrodzie żelazo występuje w dwóch postaciach, jako hemowe ( takie zawarte jest w mięsie i produktach mięsnych)  oraz niehemowe ( znajdziesz je w produktach roślinnych głównie suszonych owocach i roślinach strączkowych).

 

PRODUKTY BOGATE W ŻELAZO
wątroba wieprzowa 18,9 mg/100g
wątroba drobiowa 13 mg/100g
pestki dyni 15 mg/100g
płatki kukurydziane fortyfikowane Fe 11,9 mg/100g
żółtko jaja 7,2 mg/100g
orzechy średnio 6 mg/100g
wołowina/cielęcina 3,8 mg/100g
morele suszone 3,6 mg/100g
chleb pełnoziarnisty 2,5 mg/100g

Wchłanianie żelaza z produktów pochodzenia roślinnego w których występuje w postaci niehemowej jest bardzo małe i wynosi od 1% a w szpinaku do 5% w chlebie pszennym. W przypadku mięsa, w którym występuje w postaci hemowej wykorzystanie to sięga 20%.

Dobrym źródłem żelaza są również wszelkiego rodzaju produkty zbożowe przeznaczone dla niemowląt, które są fortyfikowane żelazem oraz inne produkty o standaryzowanych zawartościach żelaza, jednak są to produkty przetworzone.

 

W przypadku produktów roślinnych dodatkowym utrudnieniem jest fakt że  bioprzyswajalność żelaza niehemowego zależy od różnych innych  składników zawartych w pożywieniu.

 

Korzystne działanie na wchłanianie żelaza mają:

  • kwasy: askorbinowy (witamina c), cytrynowy, winowy, których źródłem są owoce i warzywa;
  • fruktoza i sorbitol zawarte w owocach;
  • białko mięsa, drobiu, ryb bogate w aminokwasy lizynę, cysteinę, histydynę;
  • przyswajanie żelaza ułatwia również laktoza.

 

Wchłanianie żelaza  niehemowego zmniejszają:

  • fityniany, zawarte w produktach zbożowych w pełnej mąki;
  • fosforany występujące w dużych ilościach w żółtku jaja i mleku;
  • kwas szczawiowy znajdujący się głównie w szpinaku, szczawiu, rabarbarze;
  • kazeina mleka krowiego;
  • polifenole jak tiamina zawarta w herbacie;
  • nadmiar błonnika pokarmowego.

 

Wszystko to sprowadza się do zalecenia by od samego początku rozszerzania diety dziecka wprowadzać do niej jak najszybciej mięso, najlepsze źródło żelaza a jednocześnie najlepiej dostępne.

 

Należy dodatkowo pamiętać, że nawet jeśli produkt jest bogaty w żelazo, wcale nie musi to od razu oznaczać, że jest on doskonałym źródłem tego pierwiastka dla organizmu. Jest tak przykładowo z żółtkiem jaja zawierającym ok. 7,2 mg Fe/100g, które jednak jest słabo przyswajalne z uwagi na zawartość fosforanów.

 

Jak wygląda postępowanie dietetyczne u dziecka ze stwierdzoną niedokrwistością wynikającą z niedoboru żelaza?

  1.  Suplementacja żelaza w dawce zalecone przez lekarza.
  2.  Dieta  bogata w:
    1. białko
    2. dobrze przyswajalne żelazo
    3. witaminę C
    4. witamina B6
    5. mikroelementy: miedź i kobalt ( źródła miedzi to wątroba, warzywa w tym rośliny strączkowe, owoce, produkty zbożowe;  źródła kobaltu to warzywa i owoce).
    6. kwas foliowy występujący w mleku, mięsie, podrobach, roślinach strączkowych, w warzywach liściastych, natce pietruszki i owocach.

 

Produkt niemal idealny, wspierający  odpowiednią ilość żelaza w organizmie to natka pietruszki bogata w żelazo, witaminę C i kwas foliowy czyli wszystko czego potrzeba by żelazo w niej zawarte dobrze się wchłaniało. To doskonały dodatek do potraw każdego dnia.

 

 

 

Pomagam rodzicom zdobywać wiedzę jak odżywiać ich dzieci.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

“My first thought was, who am I to teach?”

– Mary Kate McDevitt, Skillshare teacher with 50,000 students

WATCH VIDEO

TRUSTED BY OVER 6000+ STUDENTS

Join our community of students around,the world helping you succeed.

GET STARTED

 “ You don't need a whole ecommerce system to sell your online courses. Paypal, Stripe payment methods integration can help you sell your courses out of the box. In the case you wanna use WooCommerce, this awesome WordPress . ”